و زهرة بن حويّه « 1 » و عبد اللّه عامر كه خراسان بستدند كه اگر « 2 » براشمارند كردار هر يك و نام هريك كتابها بايد و همه در كتب مغازى « 3 » هست از حربهاى عراق و فتوح عجم در عهد بو بكر و عمر و عثمان و همهء روزگار بنى اميّه و بنى مروان و همهء روزگار « 4 » بنى عبّاس چه كرده‌اند تا بدان حدّ كه در حصار شهرى از شهرهاى خوزستان در مدّتى كه لشكر اسلام حصار مىدادند و دشخوار « 5 » بود ستدن آن زهرة ابن حويّه گفت : بجاه محمّد كه مرا بر اسپرى نهيد در شب تاريك و اسپر را بنيزه‌ها برگيريد و بر باروى شهر نهيد آن ديگر من خود ترتيب كنم ، او را بده مرد بر باروى شهر نهادند ؛ خود را در شهر افكند و بانگ برزد ، گبركان گفتند : عرب آمدند و درهم افتادند و جوى خون براندند تا عرب مىگفتند : شيرى تنها شهرى بستد » . امّا جواب اين كلمات بانصاف مطالعه كنند « 6 » تا فايده حاصل شود . امّا آنچه گفته است و حوالت كرده بخواجهء خجندى ؛ پندارم كه با عقل و دانش او مانند اين سخنها نگفته باشد كه اين سخن جهّال است نه حديث عالمان ، و دروغ بر وى نهاده است چنان كه در مواضع اين كتاب بسى دروغ و بهتان نهاده است بر خداى و بر رسول و بر اهل البيت و بر صحابه و بر شيعت ؛ و وزر و و بال آن به گردن چنين ناقل است « 7 » پس اگر خجندى گفته است خطائى موحش باشد كه امامى از آن مسلمانان گويد كه : « ملحدان بارى مردى مىنمايند و كارى مىكنند » اين قدر بندانسته باشد كه ملحدان هرچه كنند تمويه و زرق و شعبده باشد ، و راه زنند ، و خون بناحق ريزند ، و طريقتشان مزوّريست ، و كيششان باطل ،

--> ( 1 ) - حويه بر وزن غنيه است بفتح حاء و تشديد ياء و فيروزآبادى آن را « جويه » بجيم ضبط كرده . ( 2 ) - ح د : « چه اگر » . ( 3 ) - ح : « در كتب و مغازى » چون شرح حال هريك از كسانى كه در اين گفتار آمده است در همهء كتب دسترس از تواريخ اسلام و فتوح بلدان بطور مبسوط مذكور است و ما نيز بطور اختصار و قدر كفايت در تعليقات چاپ اول بذكر تراجم ايشان پرداخته‌ايم ( ص 111 - 115 ) در اينجا از اين مقوله سخن نميرانيم . ( 4 ) - ث ب م : « و همهء بزرگان » ح ندارد . ( 5 ) - ح د : « دشوار » در برهان قاطع گفته : « دشخوار با خاى ثخذ و واو معدوله بر وزن و معنى دشوار است كه مشكل باشد » . ( 6 ) - ع ث ب م : « كند » ح : « تأمل بايد كردن » . ( 7 ) - « است » فقط در دو نسخهء « ح د » است .